ବୈଶାଖ ମାସ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ପାଳିତ ହୁଏ ପବିତ୍ର ‘ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା’। ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଏହା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ ହୁଏ। ‘ଅକ୍ଷୟ’ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯାହାର କେବେ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ମାନ୍ୟତା ରହିଛି ଯେ, ଏହି ଦିନ କରାଯାଇଥିବା ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ବା ଦାନର ଫଳ ଅନନ୍ତ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ। ଓଡ଼ିଆ ପରମ୍ପରାରେ ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟାର ମହତ୍ତ୍ୱ ସବୁଠୁ ନିଆରା। ଏହି ଦିନଠାରୁ ହିଁ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ରଥ ନିର୍ମାଣର ଅନୁକୂଳ କରାଯାଇଥାଏ। ରଥଖଳାରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ତିନୋଟି ଧଉରା କାଠ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା ହୋଇ ରଥ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏଥିସହିତ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ୨୧ ଦିନିଆ ବାହାର ଚନ୍ଦନ ଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ର ତିଥିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ।
ଓଡ଼ିଶା ଏକ କୃଷି ପ୍ରଧାନ ରାଜ୍ୟ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ଦିନଟି ଚାଷୀ ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁତ ବଡ଼ ପର୍ବ। ଚାଷୀମାନେ ନୂଆ ଲୁଗା ପିନ୍ଧି, ହଳ-ଲଙ୍ଗଳ ପୂଜା କରି ବିଲକୁ ଯାଇଥାନ୍ତି। ଭୂମି ପୂଜନ ପରେ ଅକ୍ଷି ମୁଠି (ଅକ୍ଷତ ଶସ୍ୟ ମୁଠାଏ) ବିଲରେ ବୁଣି ଚାଷ କାର୍ଯ୍ୟର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରିଥାନ୍ତି। ଏହା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ, ଏହି ଦିନ ବିହନ ଅନୁକୂଳ କଲେ ବର୍ଷ ସାରା ଶସ୍ୟ ଶ୍ୟାମଳା ହୋଇ ରହେ।
ଆଜିର ଦିନରେ ସୁନା କିଣିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ବୋଲି ଧରାଯାଏ। ଲୋକଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ଯେ, ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟାରେ ଘରକୁ ସୁନା ବା ଗହଣା ଆଣିଲେ ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅପାର କୃପା ମିଳେ ଏବଂ ଘରେ ସୁଖ-ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ିଥାଏ। ଏଥିପାଇଁ ଗହଣା ଦୋକାନଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରବଳ ଭିଡ଼ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ଦିନ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପର୍ଶୁରାମ ଅବତାର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ୟାସଦେବ ଏହି ଦିନଠାରୁ ମହାଭାରତ ରଚନା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଗଙ୍ଗା ମାତା ଏହି ଦିନରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ମର୍ତ୍ତ୍ୟକୁ ଅବତରଣ କରିଥିଲେ।
