ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ ଧ୍ୱନିରେ କମ୍ପୁଛି ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ। ଗଗନ ପବନକୁ ମୁଖରିତ କରୁଛି ହୁଳହୁଳି, ହରିବୋଲ ଓ ଶଙ୍ଖ ନାଦ। ବର୍ଷକରେ ମାତ୍ର ଥରେ ସାରା ବିଶ୍ୱର ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ନିଜର ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେବା ପାଇଁ, ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଅଶ୍ରୁକୁ ପୋଛିବା ପାଇଁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ରତ୍ନସିଂହାସନ ଛାଡ଼ି ବଡ଼ଦାଣ୍ଡକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସିଛନ୍ତି। ଆଜି ସେହି ପବିତ୍ର ଓ ମାହେନ୍ଦ୍ର ବେଳା— ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ଘୋଷଯାତ୍ରା ବା ରଥଯାତ୍ରା। ଧନୀ-ଗରିବ, ଜାତି-ବର୍ଣ୍ଣର ଭେଦଭାବକୁ ଦୂର କରି ଆଜି କାଳିଆ ସାଆନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ନିକଟତର। ଯିଏ ମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଆଜି ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଧାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି।

ଅଣସର ଘରେ ଦୀର୍ଘ ୧୫ ଦିନର ଗୁପ୍ତ ଚିକିତ୍ସା ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁସ୍ଥ ହୋଇ ନବଯୌବନ ରୂପରେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କରିବା ପରେ, ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତି ତିନୋଟି ବିଶାଳ ରଥରେ ବିରାଜମାନ କରି ଜନ୍ମବେଦୀ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିର ଆଭିମୁଖେ ଯାତ୍ରା କରୁଛନ୍ତି। ରଥଯାତ୍ରାରେ ତିନୋଟି ପୃଥକ ପୃଥକ ରଥ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଅପେକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି, ଯାହାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱଦେଶୀ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଶୈଳୀରେ କରାଯାଇଥାଏ: ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ରଥ ୧୪ଟି ଚକ ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ଏହାର କପଡ଼ାର ରଙ୍ଗ ନାଲି ଓ ସବୁଜ ହୋଇଥାଏ। ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଏହି ରଥ ୧୨ଟି ଚକ ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ଏହାର କପଡ଼ାର ରଙ୍ଗ ନାଲି ଓ କଳା ହୋଇଥାଏ। କୋଟି ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଜଗତର ନାଥ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଏହି ରଥ ୧୬ଟି ଚକ ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ଏହାର କପଡ଼ାର ରଙ୍ଗ ନାଲି ଓ ହଳଦିଆ ହୋଇଥାଏ। ରଥଯାତ୍ରାର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଶିକ୍ଷଣୀୟ ନୀତି ହେଉଛି ‘ଛେରାପହଁରା’ (Chhera Pahanra)। ଗଜପତି ମହାରାଜା ନିଜକୁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସେବକ ବା ‘ଆଦ୍ୟ ସେବକ’ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି ସୁନା ଖଡ଼ିକାରେ ତିନି ରଥ ଉପରେ ପହଁରା ମାରନ୍ତି। ସାରା ଓଡ଼ିଶାର ରାଜା ବା ପ୍ରଥମ ନାଗରିକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଗରେ ସେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ଝାଡ଼ୁଦାର। ଏହି ନୀତି ବିଶ୍ୱକୁ ବାର୍ତ୍ତା ଦିଏ ଯେ, ଭଗବାନଙ୍କ ଦରବାରରେ କେହି ବଡ଼ ନୁହନ୍ତି କି କେହି ଛୋଟ ନୁହନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ସମାନ। ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି— “ରଥେ ତୁ ବାମନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ବିଦ୍ୟତେ”। ଅର୍ଥାତ୍, ରଥ ଉପରେ ବିରାଜମାନ କରିଥିବା ବାମନ ରୂପୀ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଥରେ ମାତ୍ର ଦର୍ଶନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁନର୍ଜନ୍ମର ପାପ ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିଥାଏ। ଏହି ଯାତ୍ରା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଭକ୍ତ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରେମର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ମିଳନ। ଭକ୍ତର ଆକୁଳ ଡାକରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ ଠାକୁର ରଥାରୂଢ଼ ହୋଇ ବାହାରିଥାନ୍ତି। ନବଦିନାତ୍ମକ ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ମହାପ୍ରଭୁ ନିଜ ମାଉସୀ ମା’ ମନ୍ଦିର ହୋଇ ଗୁଣ୍ଡିଚା ଘରକୁ ଯିବେ ଏବଂ ସେଠାରେ ୯ ଦିନ ଅବସ୍ଥାନ କରିବେ। ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସଂସ୍କୃତି, ଉଦାରତା, ଭାତୃଭାବ ଏବଂ ଜଗନ୍ନାଥ ଚେତନାର ପ୍ରତୀକ ଏହି ରଥଯାତ୍ରା ଆଜି ବିଶ୍ୱର ପ୍ରତିଟି କୋଣରେ ଥିବା ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ ନିଜ ମାଟି ସହ ଯୋଡ଼ି ରଖିଛି। ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା, ସେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ କଲ୍ୟାଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନରେ ସୁଖ-ସମୃଦ୍ଧି ଭରି ଦିଅନ୍ତୁ।

ଆଉ କିଛି ସମୟ ପରେ ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ଯାତ୍ରାରେ ବାହାରିବେ ଶ୍ରୀଜିଉ । ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଭକ୍ତ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ମିଳନକୁ ଦେଖିବ ସାରା ବିଶ୍ବ । ଅପେକ୍ଷାରେ ରଥ । ଅପେକ୍ଷାରେ ପଥ । ଅପେକ୍ଷାରେ ଭକ୍ତ । କେତେବେଳେ ଆସିବେ ସ୍ବୟଂ ଜଗନ୍ନାଥ । ଆଉ ମାତ୍ର କିଛି ଘଣ୍ଟାର ଅପେକ୍ଷା । ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସିଂହଦ୍ବାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ତିନି ରଥ ନନ୍ଦିଘୋଷ, ଦର୍ପଦଳନ, ତାଳଧ୍ବଜ । ଅପେକ୍ଷା କେବଳ ଶ୍ରୀଜିଉମାନଙ୍କ ଆଗମନକୁ । ବଡ଼ଦେଉଳର ରତ୍ନବେଦୀରୁ କୋଟି କୋଟି ଭକ୍ତଙ୍କ ଗହଣକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସିବେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଠାକୁର । ଭାଇ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ଧରି ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ଯାତ୍ରା କରିବେ କାଳିଆ ସାଆନ୍ତ । ତିନି ରଥରେ କନକମୁଣ୍ଡି ସ୍ଥାପନ ଓ ରଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପରେ ଧାଡ଼ି ପହଣ୍ଡିରେ ରଥାରୁଢ଼ ହେବେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତି । ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନର ନୀତି ନିର୍ଘଣ୍ଟ ଅନୁସାରେ ସକାଳ ୬ଟା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଆଳତି, ୭ଟାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୂଜା, ୮ଟାରେ ସକାଳ ଧୂପ, ୯ଟାରେ ରଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇ ୯ଟା ୩୦ରେ ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହମାନଙ୍କ ପହଣ୍ଡି ବିଜେ ନୀତି ଆରମ୍ଭ ହେବ । ଦିନ ସାଢ଼େ ୧୨ଟାରେ ଠାକୁରଙ୍କ ପହଣ୍ଡି ସରିବା ପରେ ଦିନ ୨ଟାରୁ ୩ଟା ଭିତରେ ତିନି ରଥରେ ଛେରା ପହଁରା କରିବେ ଗଜପତି ମହାରାଜା ଦିବ୍ୟସିଂହ ଦେବ । ଅପରାହ୍ଣ ୩ଟାରୁ ୪ଟା ମଧ୍ୟରେ ଚାରଫିଟା, ଘୋଡ଼ା ଲାଗି ହେବ । ଅପରାହ୍ଣ ୪ଟାରେ ଆରମ୍ଭ ହେବ ରଥଟଣା । ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସିବେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂରତି । ଆଉ ଭକ୍ତଙ୍କ ଗହଣରେ କରିବେ ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ଯାତ୍ରା । ବିଶ୍ବ ଦେଖିବ ବିଶ୍ବ ନିୟନ୍ତାଙ୍କ ମାନବୀୟ ଲୀଳାଖେଳା ।